Ana Sayfa / Arşiv Belgeleri Targim Archive · Birincil Belgeler, Savaş Dosyaları ve Mekânlar
Her belgebir hikâyedir. Kafkas Savaşı (1785–1859), 1918 Dağlı Cumhuriyeti, 1944 Aardakh Sürgünü ve 1994–2009 savaşlarına ait birincil arşiv belgeleri, Rus askerî istihkâm planları, barış antlaşmaları, dönem tabloları ve Orta Çağ Vaynah kule envanterleri.
30 Arşiv Dosyası. Belge. Harita. RGVİA, GARF, AKAK, BOA, LOC, BM ve AİHM kayıtları
Tarihî Mekân & Kule Targim Kuleleri Assa Vadisi, Ceyrah · XIII–XVII. Yüzyıllar Assa Nehri’nin sağ yakasında, Таргим котловина (Targim çanağı) içinde yükselen Targim; dört adet 28 metreye varan piramidal çatılı savaş kulesi (vov), dört yarı-savaş kulesi, on altı konut kulesi (gala) ve yerüstü taş mezar yapılarıyla (malkh-kash) Orta Çağ Vaynah mimarisinin kalbidir. Tarihî Mekân & Kule Vovnuşki Savaş Kuleleri Guloyhi Vadisi · XV–XVII. Yüzyıllar Guloyhi Nehri kanyonunda iki sarp şist kayalığının zirvesine harçla kenetlenmiş dört katlı savaş kulelerinden oluşan Vovnuşki (Vaynahça «Вовнушке» — "Savaş kulelerinin yeri"), Kafkasya savunma mimarisinin başyapıtlarından biridir. Tarihî Mekân & Kule Erzi Kule Topluluğu ("Kartal Yuvası") Armhi Vadisi, Ceyrah · XVI–XVII. Yüzyıllar Vaynah dilinde «Эрзи» ("Kartal") anlamına gelen bu yerleşim, 30 metreye ulaşan sekiz savaş kulesi ve yirmiden fazla konut kulesiyle Armhi Vadisi’nin girişini gözetleyen en büyük müstahkem komplekslerden biridir. Tarihî Mekân & Kule İtum-Kale ve Pkhakoch Kalesi Çanti-Argun Vadisi, Çeçenya · XI–XVI. Yüzyıllar Çanti-Argun ve Zumsoy-Erk nehirlerinin birleştiği sarp vadide yer alan İtum-Kale (Пхьакоч — Pkhakoch), taş surlarla çevrili konut ve savaş kuleleri, su değirmeni ve silah koleksiyonlarıyla dağlık Çeçenya’nın en önemli tarihî çekirdeğidir. Tarihî Mekân & Kule Uşkaloy İkiz Kuleleri Çanti-Argun Boğazı, Çeçenya · XI–XII. Yüzyıllar Argun Boğazı’nın en dar geçiş noktasında, Selin-Lam dağının sarp kaya çıkıntısının altına inşa edilmiş dört katlı ve 12 metre yüksekliğindeki ikiz kuleler; arka cephe olarak doğrudan ana kayayı kullanır. Tarihî Mekân & Kule Hoy Kule Yerleşimi ("Nöbetçiler Köyü") Çeberloy / Vedeno, Çeçenya · XII–XIX. Yüzyıllar Kezenoy-Am gölünün 2 km güneyinde, denizden 1.826 metre yükseklikte bir kanyon sırtına kurulan Hoy (Çeçence «Хо» — "Nöbet / Muhafız yeri"), Dağıstan ve Çeçenya arasındaki Çeberloy sınır hattını koruyordu. Tarihî Mekân & Kule Vedeno (Dargo-Vedeno İmamet Başkenti) Güneydoğu Çeçenya · 1845–1859 Temmuz 1845’teki Dargo Seferi’nin ardından İmam Şamil tarafından Hulhulau Nehri vadisinde kurulan Dargo-Vedeno, 14 yıl boyunca Kafkasya İmameti’nin idari, hukuki ve askerî başkenti oldu. Tarihî Mekân & Kule İçkeriya (Nohçi-Mohk) Güneydoğu Dağlık Çeçenya · Tarihî Çekirdek ve 1991 Cumhuriyeti Çeçenlerin tarihsel olarak «Нохчи-Мохк» (Nohçi-Mohk — "Çeçen Toprağı") olarak adlandırdığı, Hulhulau, Aksay ve Gümse ırmaklarının yukarı havzalarını kapsayan ormanlık ve dağlık bölge, yazılı kaynaklarda "İçkeriya" adıyla kaydedilmiştir. Savaş & Tarihî Olay Aldı ve Sunja Ormanı Muharebesi (1785) 6 Temmuz [Y.T. 17 Temmuz] 1785 · Aldı / Sunja Nehri 1785 baharında Aldı köyünden Uşurma (İmam Şeyh Mansur), Kuzey Kafkasya halklarını kan davalarını bırakıp birleşmeye çağırdı. Hareketi bastırmak isteyen Çarlık komutanlığı, Albay De Pieri komutasında Astrakhan Piyade Alayı, Kabardey Avcı Taburu ve Kazak süvarilerinden oluşan ~2.000 kişilik bir birliği 2 topla birlikte Aldı üzerine gönderdi. Savaş & Tarihî Olay Ahulgo Kuşatması (1839) 12 Haziran – 22 Ağustos 1839 · Andi Koysu, Dağıstan 1839 yazında General Pavel Grabbe komutasındaki yaklaşık 10.000 kişilik Kafkas Kolordusu ve 42 top, Andi Koysu nehrinin üç yandan çevirdiği sarp Ahulgo ("Çağrı Dağı") kayalıklarında İmam Şamil ve beraberindeki ~4.000 kişiyi (yalnızca ~1.000’i silahlı savaşçı, geri kalanı kadın, çocuk ve yaşlılar) kuşattı. Ali-Bek Hacı Zandakski komutasındaki 100 Çeçen ve Dağıstanlı mürit, Surhay Kulesi’ni 4 Temmuz’da top ateşinde tamamen yıkılana dek savundu. Savaş & Tarihî Olay Valerik Muharebesi (11 Temmuz 1840) 11 Temmuz [Y.T. 23 Temmuz] 1840 · Gekhi Ormanı, Çeçenya Ahulgo’dan Çeçenya’ya geçen İmam Şamil’e biat eden Çeçen boyları, 1840 baharında Sunja hattı boyunca genel ayaklanma başlattı. 11 Temmuz 1840’ta (Yeni Takvimle 23 Temmuz) General Apollon Galafeyev’in yaklaşık 3.500 piyade, 700 süvari ve 14 toptan oluşan Çeçenya müfrezesi, Ачхой (Açhoy) yolundaki Gekhi ormanından geçen sarp kıyılı Valerik (Çeçence «Валарг-хи» — "Ölüm Irmağı") suyunu geçerken Naib Ahberdil Muhammed ve İsa Gendargenoy komutasındaki Çeçen savaşçıların kütük siperleriyle (zaval) karşılaştı. Savaş & Tarihî Olay Dargo Seferi ("Peksimet Seferi", 1845) 31 Mayıs – 20 Temmuz 1845 · Dargo / İçkeriya Ormanları Çar I. Nikolay’ın İmametin kalbi Dargo’nun tek bir darbeyle ele geçirilmesi emri üzerine, yeni atanan Kafkasya Genel Valisi Kont Mihail Vorontsov Mayıs 1845 sonunda ~18.000–21.000 asker ve 42 topla sefere çıktı. İmam Şamil, 6 Temmuz’da Dargo’daki bütün yapıları kendi eliyle ateşe vererek Rus ordusunu İçkeriya’nın geçit vermez kayın ormanlarının içine çekti. Savaş & Tarihî Olay Gunib Kuşatması ve 25 Ağustos 1859 9–25 Ağustos [Y.T. 6 Eylül] 1859 · Gunib Dağı, Dağıstan 1 Nisan 1859’da Vedeno’nun düşmesinin ardından İmam Şamil, kendisine sadık kalan yaklaşık 400 Çeçen ve Dağıstanlı müridiyle sarp Gunib platosuna çekildi. Feldmareşal Prens Aleksandr Baryatinski komutasındaki 40.000 kişilik Rus ordusu ve 48 top, dağı her yönden kuşattı. Savaş & Tarihî Olay 1865 Osmanlı Topraklarına Göç (Muhacirlik) Mayıs – Eylül 1865 · Çeçenya’dan Anadolu, Ürdün, Suriye ve Irak’a Kafkas Savaşı’nın sona ermesinin hemen ardından Çarlık yönetimi, Terek Oblastı’ndaki Çeçen nüfusu azaltmak amacıyla Osmanlı İmparatorluğu ile özel bir göç anlaşması yürüttü. Mayıs–Ağustos 1865 arasında General Musa Kunduhov ve Naib Sadullah (Saadulla) öncülüğünde 28 kafile hâlinde toplam 5.000 aile (resmî Çarlık ve Osmanlı kayıtlarına göre 22.491 – 23.057 kişi) Vladikavkaz–Daryal Geçidi üzerinden Kars ve Trabzon’a doğru yola çıkarıldı. Savaş & Tarihî Olay Kuzey Kafkasya Dağlı Cumhuriyeti (11 Mayıs 1918) 11 Mayıs 1918 – Haziran 1920 · Vladikavkaz, Temir-Han-Şura ve Batum 1917 Rus Devrimi’nin ardından Mayıs 1917’de Vladikavkaz’da ve Eylül 1917’de Andi’de toplanan Birleşik Kafkas Dağlıları Kongresi; Çeçen-İnguş, Dağıstan, Oset, Kabardey, Karaçay-Balkar ve Abhaz halklarını temsil eden "Yedi Yıldızlı Yeşil-Beyaz Bayrak" altında geçici hükümet kurdu. Çeçen petrol sanayicisi ve devlet adamı Abdülmecid (Tapa) Çermoyev ile Haydar Bammate önderliğinde **11 Mayıs 1918**’de Batum’da Kuzey Kafkasya Dağlı Cumhuriyeti’nin tam bağımsızlığı ilan edildi. Savaş & Tarihî Olay 23 Şubat 1944 Sürgünü ("Aardakh" / Mercimek Operasyonu) 23 Şubat 1944 · GKO Kararname No. 5073ss · GARF F. R-9401 SSCB Devlet Savunma Komitesi’nin (GKO) **31 Ocak 1944** tarihli ve **5073ss** (*Soverşenno Sekretno* — Çok Gizli) sayılı kararnamesiyle planlanan **"Mercimek Operasyonu"** (*Operatsiya Çeçevitsa*), 23 Şubat 1944 şafağında bizzat Grozni’ye gelen NKVD Halk Komiseri Lavrenti Beriya, yardımcıları İvan Serov ve Bogdan Kobulov yönetiminde ~119.000 NKVD, NKGB ve SMERŞ askeriyle başlatıldı. Savaş & Tarihî Olay 1957 Yurda Dönüş (9 Ocak 1957 Kararnamesi) 9 Ocak 1957 · SSCB Yüksek Sovyet Prezidyumu Kararnamesi On üç yıl süren özel yerleşim (spetsposeleniye) rejiminin ardından, SSCB Yüksek Sovyet Prezidyumu’nun **16 Temmuz 1956** tarihli kısıtlamaları kaldırma kararı ve **9 Ocak 1957** tarihli *"Çeçen-İnguş Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin Yeniden Kurulması Hakkında Kararname"*siyle sürgündeki halkın anayurda dönüş yolu açıldı. Savaş & Tarihî Olay Birinci Çeçen Savaşı: Grozni, Samaşki ve Bamut (1994–1996) 11 Aralık 1994 – 31 Ağustos 1996 · Çeçen Cumhuriyeti İçkeriya Rusya Devlet Başkanı Boris Yeltsin’in **30 Kasım 1994** tarihli ve **2137s** sayılı gizli kararnamesinin ardından 11 Aralık 1994’te Rus zırhlı birlikleri üç koldan Çeçenya’ya girdi. **31 Aralık 1994** Yılbaşı Gecesi Grozni’ye düzenlenen zırhlı taarruzda Rus ordusunun 131. Maikop Motorize Tugayı ve 81. Samara Alayı merkez gar çevresinde ağır kayıplarla durduruldu. Ocak–Mart 1995 boyunca günde 4.000 top mermisine ulaşan bombardımanda AGİT (*OSCE*) ve Rusya İnsan Hakları Komiseri Sergey Kovalyov’un saha raporlarına göre yalnızca Grozni’de **~27.000 sivil** hayatını kaybetti. Savaş & Tarihî Olay İkinci Çeçen Savaşı: Grozni, Novye Aldı ve Komsomolskoye (1999–2009) Eylül 1999 – Nisan 2009 · BM OCHA ve AİHM Kararları Eylül 1999’da başlayan İkinci Çeçen Savaşı’nda federal kuvvetler ağır hava bombardımanı, Tochka-U taktik balistik füzeleri (21 Ekim 1999 Grozni Merkez Pazarı saldırısında 140+ sivil öldü) ve termobarik silahlarla Grozni’yi kuşattı. Ocak–Şubat 2000’de kuşatmayı yaran Çeçen birlikleri mayın tarlalarından geçerek dağlara çekildi (Şamil Basayev, Hunkarpaşa İsrapilov ve Leça Dudayev bu çıkışta yaralandı veya hayatını kaybetti). Birleşmiş Milletler (UN OCHA) 2003 yılında Grozni’yi *"dünyanın en çok yıkıma uğramış şehri"* ilan etti. Tarihî Harita & Plan Doğu Kafkasya Haritası (Şamil Savaşları Dönemi) XIX. Yüzyıl · Çeçenya, İçkeriya ve Dağıstan Askerî Coğrafyası XIX. yüzyıl ortasında Kafkas Savaşı’nın doğu cephesini belgeleyen bu harita; Terek ve Sunja müstahkem hatlarını, Küçük ve Büyük Çeçenya ovalarını, İçkeriya ormanlarını, Argun ve Andi Koysu vadilerini ve Dargo, Vedeno, Ahulgo ile Gunib kalelerinin stratejik konumlarını ayrıntılarıyla gösterir. Tarihî Harita & Plan Groznaya Kalesi ve Kurinski Alayı Karargâh Planı (1834–1846) 1834–1846 · Sunja Müstahkem Hattı Askerî Mühendislik Planı 10 Haziran 1818’de General Aleksey Yermolov tarafından Sunja Nehri kıyısında, Hankala Geçidi’nin tam karşısında kurulan Groznaya kalesinin 1834–1846 yılları arasındaki durumunu gösteren özgün askerî mühendislik ve topoğrafya planı. Gerçek Arşiv Belgesi İmam Şamil ile General Klüge von Klügenau’nun Görüşmesi (1837) 18 Eylül 1837 · Prens Grigori Gagarin’in Dönem Tablosu Tiliq (Tilitl) Kuşatması’nın ardından Çar I. Nikolay’ın Kafkasya ziyareti öncesinde, **18 Eylül 1837** günü Gimri yakınlarındaki sarp bir kaynak başında İmam Şamil (beraberinde üç müridiyle) ve Tümgeneral Franz Klüge von Klügenau (yanında tek bir yaver ve tercümanla) üç saat süren tarihî bir diplomatik görüşme gerçekleştirdi. Gerçek Arşiv Belgesi Vasili Timm’in İmam Şamil Litografisi (1859) Ekim 1859 · "Russkiy Hudojestvennıy Listok" (Sankt-Peterburg) Ressam ve akademisyen Vasili Georgiyeviç Timm (Wilhelm Georg Timm, 1820–1895), Ekim 1859’da Sankt-Peterburg’a getirilen İmam Şamil’i Znamenskaya Oteli’nde bizzat ziyaret ederek bu portreyi doğrudan canlı modelden çizdi. Gerçek Arşiv Belgesi George Kennan Kafkasya Fotoğraf Koleksiyonu (1870–1886) 1870–1886 · ABD Kongre Kütüphanesi (Library of Congress, LOT 13268) Amerikalı gazeteci, kâşif ve etnograf George Kennan (1845–1924), 1870 ve 1885–1886 yıllarında Dağıstan ve Çeçenya’da yaptığı saha yolculuklarında bölgedeki stüdyo ve saha fotoğrafçılarından (D. İ. Yermakov, V. Barkano vd.) yüzlerce albümin baskı fotoğraf topladı. Gerçek Arşiv Belgesi XIX. Yüzyıl Sonu Çeçen Aile ve Savaşçı Portresi 1880’ler · Terek Oblastı Etnografik Fotoğraf Arşivi Çerkeska (kafkas kaftanı), göğüs üzerinde gümüş kapaklı barut/fişek tüpleri (gazır), savatlı gümüş kemer, kama (kinjal) ve kuzu postu papaha giymiş iki Çeçen erkek ile geleneksel ipek şal ve gümüş göğüs tokaları taşıyan genç bir Çeçen kadını gösteren XIX. yüzyıl sonu stüdyo kaydı. Gerçek Arşiv Belgesi Hasavyurt Anlaşması (1996) ve Moskova Barış Antlaşması (1997) 31 Ağustos 1996 (Hasavyurt) & 12 Mayıs 1997 (Moskova, Kremlin) Birinci Çeçen Savaşı’nı sona erdiren iki temel uluslararası hukuk belgesi. İlki, Grozni’nin Ağustos 1996’da Çeçen güçlerince geri alınmasının ardından **31 Ağustos 1996**’da Dağıstan’ın Hasavyurt şehrinde Çeçen Genelkurmay Başkanı **Aslan Mashadov** ile Rusya Güvenlik Konseyi Sekreteri **Aleksandr Lebed** tarafından AGİT (*OSCE*) Misyon Başkanı Tim Guldimann huzurunda imzalanan **Hasavyurt Ortak Bildirgesi ve İlkeleri**’dir. Bu anlaşmayla ateşkes sağlandı ve tüm Rus birlikleri 31 Aralık 1996’ya kadar Çeçenya’dan çekildi. Gerçek Arşiv Belgesi George Kennan Fotoğrafı — Özgün Restorasyonsuz Tarama 1870–1886 · Özgün Albümin Baskı ABD Kongre Kütüphanesi (Library of Congress) Baskı ve Fotoğraf Bölümü’nde korunan 1870–1886 tarihli albümin baskı fotoğrafın hiçbir yapay zekâ netleştirmesi uygulanmamış ham arşiv taraması. Gerçek Arşiv Belgesi XIX. Yüzyıl Çeçenler Fotoğrafı — Özgün Arşiv Taraması 1880’ler · Özgün Negatif Taraması Terek Oblastı etnografik fotoğraf koleksiyonuna ait XIX. yüzyıl sonu Çeçen portresinin restorasyon öncesi ham arşiv taraması. Hareketli Arşiv / Film Kulelerin Üstünde Sabah Sinematik Kayıt · 10 sn Argun ve Assa vadilerinde bulut denizinin arasından yükselen Vaynah savunma kulelerinin gün doğumundaki görünümü. Hareketli Arşiv / Film Fırtına Gecesi ve Kuleler Sinematik Kayıt · 10 sn Dağ geçitlerinde fırtına bulutları altında nöbet tutan taş kulelerin atmosferik kaydı. Arşiv kayıtlarının her birinde birincil arşiv fonu (RGVİA, GARF, AKAK, BOA, Library of Congress, BM / AGİT, AİHM), kamu malı dönem eseri veya temsili restorasyon durumu açıkça belirtilmiştir.
✕